प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना (PMMVY): उद्दिष्टे, पात्रता, नवीन नियम आणि अर्ज प्रक्रिया
प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना (Pradhan Mantri Matru Vandana Yojana – PMMVY) ही भारत सरकारच्या महिला व बालविकास मंत्रालयामार्फत राबवली जाणारी थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) योजना आहे. गरोदर महिला व स्तनदा मातांच्या आरोग्याची काळजी घेणे, पोषण आहारासाठी आर्थिक मदत देणे आणि बाळंतपणाच्या काळात बुडणाऱ्या मजुरीची काही प्रमाणात भरपाई करणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.
योजनेचा लाभ घेण्यासाठी इथे क्लिक करा
१. योजनेची मुख्य उद्दिष्टे
- मजुरीच्या नुकसानाची भरपाई: गरोदरपणात व प्रसूतीनंतर महिलेला पुरेशी विश्रांती मिळावी म्हणून थेट आर्थिक सहाय्य देणे.
- सकस व पौष्टिक आहार: माता आणि नवजात बालकाचे कुपोषण दूर करून आरोग्याची पातळी सुधारणे.
- संस्थात्मक प्रसूतीला चालना: शासकीय किंवा अधिकृत दवाखान्यांमध्ये सुरक्षित बाळंतपणाचे प्रमाण वाढवणे.
- नियमित तपासणी व लसीकरण: प्रसूतीपूर्व तपासणी (ANC) आणि जन्मानंतर बालकाचे वेळेवर लसीकरण पूर्ण करणे.
- कन्या जन्माला प्रोत्साहन: लिंग गुणोत्तर सुधारण्यासाठी दुसऱ्या अपत्यावेळी मुलगी जन्माला आल्यास विशेष आर्थिक लाभ देणे.
२. आर्थिक लाभ आणि हप्त्यांची रचना (PMMVY 2.0)
सुधारित नियमांनुसार पात्र महिलांना खालीलप्रमाणे हप्त्यांमध्ये मदत दिली जाते:
अ) पहिल्या अपत्यासाठी (एकूण ₹५,०००)
- पहिला हप्ता (₹३,०००): गरोदरपणाची नोंदणी केल्यानंतर आणि किमान एक प्रसूतीपूर्व तपासणी (ANC) पूर्ण झाल्यावर.
- दुसरा हप्ता (₹२,०००): बाळाचा जन्म नोंदवल्यानंतर आणि १४ आठवड्यांपर्यंतच्या प्राथमिक लसींचा पहिला टप्पा पूर्ण झाल्यावर.
ब) दुसऱ्या अपत्यासाठी (एकूण ₹६,००० – फक्त मुलगी झाल्यास)
- दुसरे अपत्य मुलगी असल्यास, बाळंतपणानंतर आणि प्राथमिक लसीकरण पूर्ण झाल्यावर एकाच हप्त्यात थेट ₹६,००० दिले जातात
३. पात्रता निकष (Eligibility)
खालीलपैकी कोणत्याही एका प्रवर्गात मोडणाऱ्या महिला या योजनेसाठी पात्र आहेत:
- ज्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹८ लाखांपेक्षा कमी आहे.
- अनुसूचित जाती (SC) आणि अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील महिला.
- दिव्यांग महिला (किमान ४०% किंवा अधिक अपंगत्व).
- बीपीएल (BPL) रेशनकार्ड किंवा अंत्योदय अन्न योजना (AAY) कार्डधारक.
- ई-श्रम (E-Shram) कार्डधारक किंवा मनरेगा (MGNREGA) जॉब कार्डधारक महिला.
- आयुष्मान भारत (PM-JAY) किंवा पीएम किसान सन्मान निधी लाभार्थी महिला.
- आशा (ASHA) / अंगणवाडी सेविका आणि मदतनीस.
(टीप: केंद्र/राज्य सरकारच्या नियमित सेवेतील महिला किंवा इतर कायद्यांतर्गत सवेतन प्रसूती रजा मिळणाऱ्या महिला या योजनेसाठी अपात्र आहेत.)
४. आवश्यक कागदपत्रे
- गरोदर महिलेचे आधार कार्ड (बँक खात्याशी लिंक असणे अनिवार्य).
- पतीचे आधार कार्ड.
- बँक किंवा पोस्ट ऑफिस बचत खात्याचे पासबुक (नाव व IFSC कोड स्पष्ट असावा).
- माता व बाल संरक्षण कार्ड (MCP Card / RCH Card).
- पात्रतेचा पुरावा (रेशन कार्ड, ई-श्रम कार्ड, मनरेगा कार्ड किंवा उत्पन्न दाखला).
- दुसऱ्या हप्त्यासाठी: बालकाचे जन्म प्रमाणपत्र आणि लसीकरण कार्ड.
योजनेचा लाभ घेण्यासाठी इथे क्लिक करा
५. तुलनात्मक तक्ता: लाभ आणि अटी
| अपत्य श्रेणी | एकूण रक्कम | हप्त्यांचे स्वरूप | महत्त्वाची अट |
|---|---|---|---|
| पहिले अपत्य | ₹५,००० | २ हप्ते (₹३,००० + ₹२,०००) | १ प्रसूतीपूर्व तपासणी + बालकाचे प्राथमिक लसीकरण |
| दुसरे अपत्य | ₹६,००० | १ हप्ता (थेट ₹६,०००) | दुसरे अपत्य मुलगी असणे अनिवार्य + लसीकरण |
६. अर्ज कसा करावा? (ऑफलाइन व ऑनलाइन पद्धत)
१. ऑफलाइन नोंदणी:
स्थानिक अंगणवाडी केंद्र किंवा प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्रात (PHC) संपर्क साधा. अंगणवाडी सेविकेकडून विहित नमुन्यातील अर्ज मोफत भरून कागदपत्रांसह जमा करा.
२. ऑनलाइन नोंदणी:
- अधिकृत पोर्टलला भेट द्या: pmmvy.wcd.gov.in
- ‘Citizen Login’ पर्यायावर जाऊन मोबाईल नंबर व OTP द्वारे लॉगिन करा.
- ‘Beneficiary Registration’ फॉर्म निवडून आवश्यक माहिती भरा.
- कागदपत्रे अपलोड करून अर्ज सबमिट करा.
योजनेचा लाभ घेण्यासाठी इथे क्लिक करा
